De getijden: werking en uitleg

 

 

 

De werking van de getijden


 

Dit is best een lastige materie om te begrijpen, maar als u het aandachtig leest en het goed tot u door laat dringen, dan weet u aan het einde van dit artikel precies wat de werking van de getijden is en hoe het getij (eb en vloed) ontstaat.


 

2 Planeten en 1 ster bepalen voor het grootste gedeelte het getij.

 

Op veel plaatsen is de aarde verpakt in een laag water. Deze laag, die we gewoon zeeën en oceanen noemen, kleeft vast aan de aardkost, dankzij de aantrekkingskracht van onze planeet. Maar de aarde is niet het enige hemellichaam in onze omgeving. Ook de maan trekt, in haar constante baan om de aarde, aan het water. En daarnaast hebben we ook nog de zon. Deze is veel groter dan de maan (wel 27 miljoen keer zo groot) en staat op een veel grotere afstand (wel 389 keer zo ver) en is daardoor een minder krachtige speler in het verhaal van het getij, maar doet wel mee!

Deze drie draaiende hemellichamen die aan elkaar trekken, zorgen ervoor dat de laag water die zich op de aarde bevind, systematisch golft en klotst. Wanneer het water naar één gebied wordt getrokken, noemen we dat hoog water; oftewel is het vloed. Wanneer het water hierdoor elders juist weg stroomt, spreken we over laag water; oftewel eb. Samen heet dit het getij, wat dus afgeleid is van het woord getijden.

Het stijgen en dalen van het water volgt de regelmaat van de klok. Zo is het in Nederland normaal gesproken, twee keer per dag vloed en twee keer per dag eb. Het hele jaar door. Jaar in en jaar uit!

 

In de schematische tekeningen ziet u hoe de maan het water van de aarde, naar zich toe trekt. Er ontstaat daardoor recht onder de maan een soort 'hoge golf'. Niet zo maar eentje, maar één die over honderden kilometers loopt. Aan de tegenoverliggende kant van de aarde hoopt zich tegelijkertijd ook water op. Dit wordt veroorzaakt door het draaiende onevenwichtige 'tweetal' (maan en aarde) en de hiermee samenhangende middelpuntvliedende kracht.

 

 

Omdat de aarde zelf ook nog in z'n geheel naar de maan getrokken wordt en de waterlaag door haar losse 'gladde' massa iets achterblijft bij de beweging van de aarde, wordt deze er in feite vanaf 'geslingerd' en hoopt het water zich daar, aan de kant die het verst van de maan af is, dus op. Loodrecht op deze vloed-as, staat de eb-as. En u raadt het al :daar is het laagwater! Omdat de aarde in 24 uur om haar as draait, is er twee keer per dag hoogwater: één maal recht onder de maan en één keer als de maan 'aan de andere kant' staat.

 

 

 

 

Dagelijkse verschuiving
Omdat de maan in de tussentijd ook weer een stukje verder is gevorderd in haar maandelijkse baan om de aarde, schuiven de 'hoogwaterplekken' dagelijks een stukje op. Het duurt 24 uur en ongeveer 50 minuten voordat de maan weer loodrecht boven dezelfde plaats van de vorige dag staat (waar de maan dan weer het sterkst aan het water trekt, oftewel waar het hoogwater is). Zo schuift het moment van hoogwater, dagelijks, dus 50 minuten op. De duur van 1 getijdecyclus duurt ongeveer 12 uur en 25 minuten.

 

Springtij en doodtij
Behalve de maan, draagt ook de zon haar steentje bij in dit spel van kracht en water. Maar wel heel bescheiden, want de trekkende kracht van de zon is, vanwege de afstand tot de aarde, beperkt. De zon staat namelijk 389 keer verder van de aarde dan de maan. Dankzij de zon kennen wij wel springtij en doodtij. Bij springtij staan maan, zon en aarde in één lijn. Deze situatie doet zich twee keer per maand voor bij volle maan of nieuwe maan. Zon en maan trekken beide vanuit dezelfde richting aan de waterlaag op aarde. De vloed die dan optreedt, is groter dan normaal, terwijl het eb lager dan normaal is.

 

 

Logischerwijs zou je dan denken dat springtij precies valt bij volle maan (dus: als aarde, maan en zon in elkaars verlengde staan en je de hele maan verlicht ziet door de zon), of bij nieuwe maan (dus: als de maan vanaf de aarde gezien volledig is afgeschermd van belichting door de zon). Maar springtij doet zich voor een paar dagen ná volle maan of ná nieuwe maan. Dit komt doordat de getijdebewegingen op grote afstand van onze kusten ontstaan en de vloedgolf enkele dagen de tijd nodig heeft om onze kust te bereiken.

 


In het tegenovergestelde geval, staan de zon, de maan en de aarde in een driehoek van negentig graden t.o.v. elkaar. Nu zullen de zon en de maan vanuit verschillende richtingen, aan al dat water op aarde trekken. Dankzij deze onderlinge 'tegenwerking' van de beide planeten, is de vloed op deze momenten veel kleiner dan normaal. Dit noemen we doodtij. Ook dit verschijnsel treedt twee keer per maand op.

 

Hoger, lager en extreem

 

 

Het verschil tussen hoog- en laagwater kan van veel zaken afhangen. Structureel bepalen de bodem en de vorm van de kust de hoogte verschillen en het verloop van het getij. Op de Noordzee komt een groot gedeelte van de 'hoogwatermassa' uit het Noorden. Een klein gedeelte komt via het Kanaal uit het Zuiden. Die twee bewegingen, die elkaar tegenkomen voor de Hollandse kust, verklaren wel het verschijnsel dat het niet keurig overal '– 6 uur afgaand en 6 uur opkomend water- ' is (zie de tekening hieronder).

Ondanks dit voorgaande, komt voor de Hollandse kust het hoogwater toch uit het Zuiden op ('het stroomt naar het Noorden'). De ebstroom naar het Zuiden, is zwakker omdat het afgaand tij langer duurt. De ontmoeting tussen de stroom vanuit het zuiden en die vanuit het noorden, is ter hoogte van Hoek van Holland.

Incidentele verschillen op één plaats ontstaan door windrichting en windkracht. De wind kan het water metershoog opstuwen. Bij de Wadden is het niveauverschil tussen eb en vloed, onder normale omstandigheden, ongeveer 2 meter. Aan de Hollandse Noordzeekust is het 1,5 meter en aan de Belgische Noordzeekust is het bijna 4 meter. Terwijl het getijverschil in grote, diepe oceanen meestal beperkt is tot een niveauverschil van 0,5 tot 1 meter. In bijna volledig afgesloten zeeën, zoals de Middellandse Zee of de Baltische Zee, is het getijverschil nog kleiner (ca. 30 cm).

 

 

Hopewell rocks in de Bay of Fundy Canada

 

Maar het kan ook anders;... vooral in baaien en zeearmen. Het wereldrecord staat voor de Bay of Fundy dichtbij Nova Scotia in Canada: Hier zijn getijverschillen van 18 meter!

Rond de Mont Saint-Michel in Normandië zien we weer een ander bijzonder iets. Hier komt het zeewater de baai binnenstormen met een super hoge snelheid (tot 65 meter per minuut!). In no time wordt het water daar de baai in geperst en stijgt het tot een hoogte van zowat 15 meter!!

U weet nu hoe het getij werkt en ontstaat. Als we gaan vissen kunnen we hier enigszins rekening mee houden. Ten tijde dat het doodtij is zal de vis niet of nauwelijks azen en nemen onze vangkansen dus behoorlijk af. Dat kan ook het geval zijn tijdens de kentering van hoog- en laag water. Ook op dit moment valt de stroming weg. Komt de stroming er weer in dan zal ook de vis weer actief worden. Als u goed gelezen heeft dan weet u dat de kentering aan de zeeuwse kust nog geen 10 minuten duurt terwijl dit ter hoogte van Hoek van Holland wel 2 uur of langer kan duren!! Bij Hoek van Holland doet zich nog iets opmerkelijks voor en dat is dat het water eerst weer een beetje stijgt, om vervolgens weer te dalen, voor het aan het echte opgaan begint. Dit noemen we een agger. Bij Den Helder vindt dit verschijnsel juist bij hoog water plaats. Hier noemen we het: dubbele kop. Dit fenomeen maakt wel, dat het tijdstip van het lage water bij Hoek van Holland en het tijdstip van het hoge water bij Den Helder, moeilijk te voorspellen is!

 

Iedereen die wel eens aan de Papagaaiebek gevist heeft of op de pier van Hoek van Holland, die heeft dit, (misschien onbewust), wel eens waargenomen. Evenzo met hen die in de achtertuin van Den Helder vissen.

 

Als u hier klikt, verschijnt er een pdf bestand van 'De Scheldestromen' waarin ook de eb en vloed werking wordt uitgelegd (en nog een aantal interessante artikelen)

Helaas is er in dit artikel een foutje geslopen, daarom zetten we de juiste afbeelding even hieronder. Vergelijk hem maar eens met de afbeelding uit het artikel...!

Wilt u nog meer lezen over het getij en dan met name de combinatie van het getij en bepaalde visstekken? Klik dan HIER en er verschijnt een PDF bestand met deze info.

Powered by Spearhead Software Labs Joomla Facebook Like Button

Getijden

getij